ONDERNEMEN TOT JE ERBIJ NEERVALT

BL Commentaar 3 januari 2006 * Ondernemerschap

door Tom Zwitser

Van mij mocht het artikel van Mark Bovens en het interview met Jaap van Duijn in het NRC van 31/12/05 [1] op een en dezelfde
bladspiegel naast elkaar afgedrukt worden. Strikt genomen gingen ze over verschillende dingen, maar op de achtergrond presenteren ze
een mensvisie die van mij als een openlijke dialoog gepresenteerd mag worden. Of beter: het moet een dialoog worden. Beiden nemen een
actuele positie in en deze beide posities steken interessant tegen elkaar af.

Jaap van Duijn en het risicomijdend gedrag van de managers en politici

Van Duijn kenschetst de huidige Nederlander als een controlerende manager en betreurt de ondergang van de gedreven ondernemer die
bereid is risico’s te nemen. De overgang van ondernemer naar manager is volgens hem de overgang van innoveren naar beheren. De
ondernemer vernieuwt en innoveert, de manager stuurt processen aan en bant alle risico’s uit.

Van Duijn hekelt in navolging van de manager ook het incidentenbeleid van politiek en media: ‘Ik zit vaak met plaatsvervangende schaamte
naar het Journaal of Nova te kijken. Het gaat over niets, het minste of geringste wordt opgeblazen. Via Barend en Van Dorp rol je van het
ene in het andere incident.’ Tegen de politiek: ‘Stop met al dat scoren en profileren’. Zo plaatst hij de politiek en economisch handelen toch
in een breder en algemener klimaat: die van het uitbannen van risico’s en het opbouwen van zekerheden, garanties en waterdichte
regelingen. Dan hoeft de politicus na afloop over zo min mogelijk dingen zijn excuses aan te bieden. De politicus en de manager schuiven
hier naadloos in elkaar. Hij eindigt het interview met een Cruijffiaans pleidooi voor meer risico nemen: ‘Als je geen fouten meer kunt
maken, kun je ook geen goed meer doen’.

Mark Bovens: herstel van vertrouwen door aandacht voor de burger

Waar Van Duijn een meer fundamentele kritiek heeft op het Nederlandse publieke klimaat doet Mark Bovens dat juist niet en neemt de
sfeer van scoren en profileren als uitgangspunt. Hij is minder kritisch naar het geheel; volgens hem slaagt de regering er niet in zich te
profileren. De burger heeft in het algemeen weinig vertrouwen meer in de overheid, en meer specifiek in het kabinet Balkenende.
(Gemeentelijke diensten komen er gemiddeld wel aardig af.) Bovens lijkt als volgt te redeneren: Heeft de burger weinig vertrouwen? wat
kan en moet de overheid vervolgens doen om dit vertrouwen weer te herstellen? Met andere woorden; de overheid zal zich moeten
profileren en concrete punten scoren. Vertrouwen lijkt voor Bovens een imagokwestie te zijn. Goede politiek lijkt hier gevaarlijk dichtbij
goede p.r. te komen. Als een empathische bestuurswetenschapper stelt hij de lezer gerust dat de vertrouwenscrisis deels ook gewoon zijn
tijd moet uitzieken. Gewoon wachten op een economische opleving, straks weer een kabinet met wat meer maatschappelijk draagvlak en
het vertrouwen is weer hersteld. Het komt en gaat. Op en neer. Golfbeweginkje. En strakjes komt het gewoon weer. Burger blij, politiek
blij.

Toch maakt Bovens ook interessante opmerkingen; ‘het grootste wantrouwen vindt je bij de relatief laag opgeleide en onkerkelijke lagere
middenklasse, bijna een derde van de bevolking (...) en deze klasse lijkt zich steeds verder uit het publieke domein terug te trekken.’ Als
oplossing biedt Bovens de bestuurders aan dat ze de leefomgeving van deze grote groep burgers veilig, overzichtelijk en vertrouwd moeten
maken.

De politiek is juist te paternalistisch; laat de burger alsjeblieft los

Hier gaat hij mijns inziens direct de mist in. Het is juist zo dat deze groep niet gepaternaliseerd wil worden door politici die stuk voor stuk
hun ideeën hebben hoe ze het de burger zo goed mogelijk naar de zin kunnen maken. Deze grote groep burgers wil vrijheid, ademruimte en
wil niet ingeperkt worden door doolhoven van regels, talloze subsidies met uitgebreide reglementen, belastingen en zich-profilerende
risicomijdende politici.

Natuurlijk wordt de gemiddelde burger ook luier en materialistischer wanneer hij merkt dat alles op zijn wensen wordt afgestemd. Voor
alles worden polls onder de mensen gehouden. In alles wordt de burger om zijn mening gevraagd en deze mening wordt direct als een
economische of politieke vraag opgevat waarvoor een aanbod moet worden aangemaakt. Nieuwe targets, nieuwe processen. Wanneer de
burger merkt dat alle winden gaan waaien naar de willekeurige stand van zijn oren, wordt het een verwende burger waar Bas Heijne het
een paar weken geleden over had. Maar ik weiger te geloven dat Heijne’s verwende burgers dezelfde zijn als de groep die Bovens uit het
publieke domein ziet verdwijnen. Ik heb een ander beeld van die verstommende groep en vat deze op als de groep die nog risico’s wil nemen,
als de groep die nog over gezonde ondernemersgeest beschikt die Van Duijn ingesneeuwd ziet worden door beheersingsdenken van
managers. Juist de concrete dreiging vanuit de politiek en de economie legt deze grote groep een zwijgen op.

Ondernemersklimaat vs Managersklimaat

Deze mensen beschikken niet over de ultra-redelijke vergadermentaliteit waar de managers en politici wel over beschikken. Wat hun
leefomgeving betreft moeten politici van hun privé-terrein afblijven en zich niet inlaten met het overzichtelijk en vertrouwd maken van hun
leefomgeving. Daar kunnen ze zelf ook voor zorgen. Bovens is in deze zin ontstellend naïef. Economische gezien geldt dit ook: het zijn vaak
de Mbo'ers en lager opgeleiden die willen ondernemen en fouten durven te maken. Maar nu een faillissement direct een verbanning uit de
maatschappij betekent, lijkt deze groep ook hun lef kwijt te raken. Zij weten als geen ander hoeveel mislukking er nodig is voordat men een
succesvolle onderneming heeft. Ze zijn nog niet ‘besmet’ door een al te procesbeheersende managementgeest. Maar in het huidige
ondernemersklimaat (steeds meer een managersklimaat) begint dat te wankelen. Wanneer deze grote groep zich van de politiek afkeert en
zich uit de actieve economie terugtrekt, is het een teken aan de wand.

De banden tussen hen en de politiek en economie worden doorgesneden door de targets- en profileringscultuur. Het is niet zo dat ze zich
(volgens Bovens) uit het publieke domein terugtrekken, maar eerder zo dat ze zich uit het politieke domein verdreven voelen worden. Deksel
op de neus. Ze worden zoals elke Nederlander wel gepolst naar hun mening, maar alleen met vragen die passen in de huidige scoringsdrift.
Stel ze eens open vragen, dat zou een beter beeld van ze geven en laten zien dat ze zo hun eigen gedachten hebben over hun ingeperkte
leefomgeving, over politiek en economie. Nog beter is om het vragen geheel achterwege te laten en ze gewoon weer de vrijheid, zowel privé
als economisch, te geven waaraan ze gewend waren. Stuk voor stuk zullen het geen geleerde economen of bedrijfskundigen zijn, maar, om
het het met Van Duijn te zeggen; ze kennen de praktijk en durven fouten te maken. Ze zijn een te belangrijke drager van de economie.

Ondernemen, ondernemen, ondernemen...

Veel economische activiteit wordt in toenemende mate ingenomen door midden- en grootbedrijf, waar de scepter vaak door managers
gezwaaid wordt. De ouderwetse ondernemers uit de grote bedrijven gaan zo langzamerhand allemaal met pensioen en hun posities worden
overgenomen door hoger opgeleide managers die targets moeten halen en alle bedrijfsprocessen moeten beheren en beheersen. Wanneer
een derde van de bevolking (volgens Bovens) uit de publieke ruimte verdwijnt, lijkt het me tijd om de oorzaken eens onder ogen te zien.
Managers spenderen er een onderzoekje aan, vergaderen wat en stellen de targets wat bij: wat minder managen en wat meer ondernemen,
wat minder kortetermijnoriëntatie en wat meer risico, wat minder procesbeheersing en wat meer vakmanschap. Maar dan schuiven de
heren managers hun eigen brood van de plank. En dat zal nooit overtuigend gebeuren. Op de een of andere manier moet worden ingezien
dat kortetermijnoriëntatie en beheersingsdenken zowel de economie afremmen als wel het ondernemende leven in de weg staan. Daarom is
er nog een oplossing à la Van Duijn, vooral voor de grote groep die nu het vertrouwen in de overheid kwijt lijkt te zijn: Ondernemen tot je
erbij neervalt.

Noot

[1] "Opinie & Debat", bijlage van de NRC Handelsblad, d.d. 31 december 2005. Mark Bovens is hoogleraar aan de Utrechtse school voor
organisatiewetenschap. Jaap van Duijn was tot 1 oktober 2005 chief Strategist van de Robeco Groep.

HANS' EEUWIGE JEUGD

bitterlemon.eu - HANS' EEUWIGE JEUGD

een column, door Tom Zwitser

Een hele gewone man op het eerste gezicht. ±50 jaar oud en in een spijkerjasje. Een struise kuif, die altijd weerbarstig van voor naar
achter over het hoofd uitwaaiert. Hoe goed de shampoo van nu ook is, de jaren ‘80 krijgt Hans er niet uitgespoeld.

Het neomarxisme uit die tijd is bij Hans aan de buitenkant wat bekoeld door het opdoeken van de Oost-West opstelling in Europa. Het is
tevens wat bijgeschaafd door polderende jaren ‘90; veel met elkaar praten en soortgelijks. Maar hoe zit dat van binnen? nog steeds links,
progressief en een groot dedain voor (christelijk) rechts? De hardnekkigen in die laatste groep zijn voor hem slechts sullige melancholici of
mensen die blind (willen) zijn voor de veelvuldig doodverklaarde en ten grave gedragen God. Hoe houden ze zich zo?

Nee dan Hans; met open ogen midden in de wereld, gaat hij met zijn kinderen naar de hipste dance-events en rolt gemoedelijk een blowtje
met ze. En enkeling onder zijn vrienden is zelf nog de DJ op het feest. Het tekent Hans. In die jaren 80, ondanks dat hij dan al tegen de
dertig loopt, komt hij pas goed los. De verwarde en revolterende jaren ‘60 en ‘70 waarin hij zich eigenlijk geen raad wist, zijn dan al voorbij
en hij en anderen die daarin geen actieve rol hebben gespeeld vinden eindelijk voldoening in het beschaafdere pacifisme van de jaren ‘80.
Niet al teveel rellen, wel veel schreeuwen maar weinig daadkracht. Gewoon overal tegen zijn, maar nergens iets tegen doen. Flink met
Habermas’ Theorie des Kommunicativen Handelns wapperen en zich tegelijkertijd ook nog strijdlustig voelen; hoe krijgt hij het voor
elkaar.

Gelukkig wordt zijn kuif modetechnisch nu niet heel erg gevonden. Het kan eigenlijk prima in onze tijd waarin retrostijlen elkaar sneller
afwisselen dan er kerken kunnen oecumeniseren of zich afscheiden... Het keeltje wil ook nog steeds wel. Hij heeft het zelf niet door maar
het is een manier geworden, die harde stem en vooral de vele grappen. Veel praten over 'de interessante dingen’ die er plaatsvinden. Dat is
de intellectuele versie van de man die is doortrokken van de jaren '80: veel interessante dingen opmerken en zien gebeuren in de
samenleving, maar wel kritisch blijven. Nergens in mee gaan. Nog knapper is zijn opmerkingsgave van dingen die de volle aandacht krijgen
in de media, maar die natuurlijk totaal niet interessant zijn. En samen met de kornuiten nog eens een kroegje pakken. Want kritisch zijn
doe je natuurlijk vanachter een goed biertje. Daarin kan zelfs een flink gematigde moslim nog wel met hem meegaan (waarvoor Hans
trouwens ook erg open staat).

Inmiddels is Hans niet overal meer tegen, en dat is omdat zijn generatiegenoten - ook van die gematigde napraters - op de knooppunten
van de samenleving zijn terecht gekomen en nu de zakdoekjes mogen laten wapperen. Stilaan zijn de ergste raddraaiers uit de jaren ‘60
met pensioen, en altijd schuchter achter hun brede rug uit de wind gebleven, komt hij nu ineens op kop, hij bepaalt nu mede de koers. Aan
de buitenkant lijken hij en zijn vrienden open en vriendelijk; Ze praten veel en hebben altijd ‘oren voor de jeugd, maar ook voor het
multiculturalisme en andere hedendaagse thema’s’. Ze lijken met hun voelsprieten de hele samenleving af te tasten. Althans, zo zien ze dat
graag zelf. Maar vergist u zich niet in De Kuif van Hans. Hij mag door een goed kapper geknipt zijn, maar het blijven wilde haren; ze staan
altijd in de richting waarheen de wind over de polder waait.

NEDERLAND EXPORTLAND

bitterlemon.eu - NEDERLAND EXPORTLAND

een column, door Tom Zwitser

In de traditionele nederlandse musea wandelen Japanners, Amerikanen en inheemse 50-plussers langs de doeken met beelden die veelal
eeuwen verstild in de lijst hangen. De jongeren en "iedereen die echt met de tijd meegaat", vindt men niet in de toonzalen. Want in een kort
tijdsbestek zijn de beelden op de schilderijen onbereikbaar voor onze waarneming geworden. Ze kunnen ons slechts bereiken wanneer er
een film over ze gemaakt wordt, wanneer ze voor een recordbedrag verkocht worden, of wanneer ze om een andere reden in het nieuws
komen.

Welke kloof ligt er tussen de waarneming van nu en die van (niet eens zo heel) vroeger? De waarneming van nu is vluchtig en tegelijk een
roes. Het gaat niet meer om de herinnering en het reciteren daarvan, het gaat niet meer om de overeenstemming van wat voorbij is met
wat nu is. In tegendeel, het gaat om het ondergaan van de waarneming. De waarneming kiest elk moment voor zichzelf. Het kan zich elk
moment op wat anders richten. Ze versmelt met datgene wat ze waarneemt, maar laat dat even gemakkelijk ook weer los. De beroemde
caleidoscopische moderniteit doet zich voor, neemt me mee in een gesuggereerd geheel dat nooit een geheel is, een gefragmenteerd geheel
en is een altijd voortdurende, nooit eindigende, stroom fragmenten die uit eigen beweging nooit een begin en een einde heeft.

De schilderijen uit vroegere tijden moeten in deze molen worden opgenomen om ueberhaupt nog ervaren te kunnen worden. Ze moeten in
stukjes gehakt worden, veel delen verdwijnen, enkele blijven over en zie daar het Joodse Bruidje in onze tijd. Of; wat er van over gebleven is.
Rudi Fuchs kan niets anders meer tegen een klas allochtonen uitbrengen als "Wie naar zo’n schilderij kijkt, moet fantaseren".

Een zeer terechte opmerking wanneer we ons realiseren dat het nog stukjes zijn die overgeleverd zijn, alsof we nog maar een paar
vierkante centimeters van het doek over hebben en het geheel moeten raden. Dat is vervelend, want met de verschijnselen in onze eigen tijd
hoeven we dat niet. We hoeven niet meer te raden naar het geheel, want de stroom fragmenten neemt nooit af. Het ene fragment rond
nooit het andere af; het onderbreekt het. Maar Fuchs bedoelt dat we niks weten van het onderwerp van het schilderij, ondanks de titel. Er is
niks van bekend. Daarom kunnen we schijnbaar zelf beslissen waar het over gaat. De fantasie gebruiken.., Fuchs dacht daarmee aan te
sluiten bij een hedendaags trekje van de jeugd. Helaas. Het was saai en te lang. Hij had wel een half uur gepraat.

Wat moeten we over een paar jaar met de 50-plussers doen die cultureel willen? Eerst een uur laten floaten in een zoutbad met
rustgevende muziek leggen en hopen dat ze daarna voldoende uitgesloomd zijn om een half uur naar het Joodse Bruidje te kijken? Wordt
Rembrandt kijken een lang proces in een zorgvuldig afgewogen programma? Of geven we Rembrandt eraan? Sluiten we zowel het Rijks-,
als ook het Van Gogh- en het Kroller Mullermuseum? Het is niet dat er niemand naar wil kijken, maar niemand kan het meer. We zijn het
kijken verleerd. Wat moeten we dan nog met die nutteloze doeken die te duur zijn in het onderhoud?

De Chinese economie explodeert en binnenkort nemen Chinese miljardairs hun intrek in de Europese economische macht. Ze kopen
staatsschulden op omdat wereldmacht altijd een goede investering is voor een paar honderd jaar. China is schuldeiser geworden. Al snel in
de 21ste eeuw heeft ze de hele staatsschuld overgenomen. Al die schuldbekentenissen in de broekzak zijn toch saaier dan gedacht en binnen
een paar jaar willen ze cashen. De Nederlandse Staat realiseert zich dat ze nog enkele honderden zoniet duizenden oude doeken heeft liggen
rotten waar niemand meer naar komt kijken, maar die te duur zijn voor privecollecties van de locale miljardairs. Middels handjeklap doet
men de doeken over aan de Chinezen. Nederland is verlost van de staatschuld en de Chinezen, dolblij met de schat van duizend jaar
beschaving, keren naar huis, bouwen musea en miljoenen Aziaten vergapen zich aan Rembrandt, Vermeer en Fabritius.

Onderwijl gebruiken wij de grote gebouwen alleen nog als nuttige ruimten waar archeologen en cultuurexperts zich kunnen storten op
Chineze vazen, Zuid-amerikaanse graf-assecoires en mummies uit Egypte, die hierheen gehaald zijn in betere tijden. Of verkopen we de
musea, de grachtengordel en Volendam ook naar China omdat toch iedereen inmiddels in een beschaafd Almere, Lelystad of Zoetermeer
woont?

Hebben wij even spijt dat we destijds de Chinese Muur niet meegenomen hebben. Was een goed importproduct geweest...

NEDERLAND ZINKT

bitterlemon.eu - NEDERLAND ZINKT

eem column, door Tom Zwitser

De publieke omroepen gaan "zich" in september omgooien: ‘veranderen omdat niets doen niet kan’. Het schijnt te moeten. NED 2 gaat
zogenaamd de zender worden voor ‘participerende burgers en standvastige gelovigen’. Voor mij de gelegenheid bij uitstek om me eens af te
vragen wat wij als standvastige gelovigen allemaal op ons teeveetje te zien krijgen. Of, ik geef u vast een voorschot: zullen we het een
serieuze kritische blik gunnen of maar direct naar de programma’s van de ‘participerende burger’ vluchten?

Op NED 2 komt voor de standvastige gelovige het volgende in beeld: Nederland Zingt, Kruispunt, en meer van dit soort programma's
waarvan ik amper weet hoe het eruit ziet en wat ze precies willen. Laten we de tv eens aanzetten en deze - ons verrijkende programma’s -
bekijken. Nederland Zingt is min of meer de laatste strohalm voor zeer standvastige gelovigen geworden, maar wat gebeurt daar
allemaal?

Het hele circus bekijkend schijnt het mij dat in Nederland Zingt een ‘vroeger Nederland’ herdacht wordt wat men in de bejaardenhuizen in
den lande gewoonweg adoreert. Doof, blind en kreupel, maar nooit genoeg om niet naar dit programma te kunnen kijken. (Muzikale
Fruitmanden op de radio idem dito.) Camera’s zweven door de rijen en de geopende keeltjes galmen zo de microfoons in. Machtige
kerkbouwsels worden vanwege diezelfde Tv uitzending met enorme lichtkanonnen fel verlicht en de luidsprekers van mijn eigen tv draaien
overuren om de enorme ingedikte straal van geluid te reproduceren.

Ik zal u eerlijk zeggen dat ik het er niet mee heb. Niet alleen omdat ik jong ben en dat schijnbare ‘vroegere Nederland’ niet deel, maar
vooral omdat ik jong ben en me niet kan voorstellen dat het ook maar een schim van vroeger Nederland weergeeft. Het wordt haast
sprookjesachtig en mythisch, zij het dat de banaliteit eraf spat. Het vroegere Nederland moet anders geweest zijn. Zo in elk geval niet.
De cd-industrie produceert bovendien zoveel Bach, Mozart en Mahler van hoge kwaliteit, dat ik me in toenemende mate aan het massale
gebrul van de tien opgestelde koren uit Barendrecht of Leidschendam erger. Bovendien moet je als klassiek muzikant wel een enorme
antichrist zijn om aan het heilige in een groot deel van de klassieke muziek voorbij te kunnen gaan. Hier komt een vraag bij mij boven: Hoe
banaal en oppervlakkig is onze kerkzang geworden, en hoe compleet is de klassieke muziek dat ik zonder een spoor van de geringste twijfel
een cd-tje van Bach verre verkies boven een kerkbezoek aan Nederland Zingt? Kwestie van smaak? Ik denk van niet:

De moderne tijd, opgedeeld in mensenmassa’s en hyperindividueen is in dit EO programma overgoten door een pseudo-Nederlands
calvinsme van denderende kerkorgels en (veel teveel) koren. Het geheel mist nog een grote mechanische Calvijnpop die met zijn grappige
leren mutsje en een dikke Institutie in de hand het geheel theatraal opluistert. Hij kan bijvoorbeeld op de preekstoel staan, z’n hoofd
beweegt steeds op en neer, of zijn arm met dat dikke boek beweegt heen en weer. We willen immers met z’n allen dat gevoel van
Oud-Nederland zo goed mogelijk oproepen. Het moet ons vooral verwarmen, bewegen en ontroeren. Een beetje als Ot en Sien op zondag.

Ik troost me ermee dat de standvastige gelovigen zich zoveel mogelijk aan dat vroeger vasthouden, deels oprecht en deels omdat we
gewoon niet beter weten; we menen ook gewoon dat het echt zo geweest is en dat we op deze manier staan in de traditie van onze
voorouders en tegelijk een beetje bij de tijd blijven. We bedoelen het goed, maar dat is geen excuus. Goed bedoelend gaan we ten onder. Dan
bedenk ik me dat Nederland altijd al aan het worstelen is geweest. "Ik worstel en kom..." - Tja, wat doen we: komen we boven, of gaan we
steeds vaker kopje onder?

Als ik de spiegel van Nederland bekijk - die de tv toch eigenlijk is; dan moet ik constateren dat de verzopen staat van het land netzo goed
naar voren komt in het carnaval van Nederland Zingt als in de bezopen journalistiek van Nova, het Journaal of Lingo. Hoe komt het dat
we dit gewild hebben? Waarom kijken we gemoedelijk naar deze loze programma’s?
Nederland Zinkt, wat er ook "omgegooid" wordt.

OCHTENDRITUEEL

bitterlemon.eu - OCHTENDRITUEEL


een column, door Tom Zwitser

De perculator pruttelt en de onovertroffen geur van espresso legt het hele huis plat van vreugde: de espresso is bijna klaar! ‘s Morgens uit
bed is de eerste gammele gang naar het gasfornuis en daarna pas naar de W.C.

In hoeveel huizen zou het er zo aan toe gaan? Ik hoorde dat de VVD over een zeer geheim genootschap beschikt dat verbluffende resultaten
boekt met espressorituelen. Laten we als eerste eens ‘s morgens vroeg bij Hans Wiegel kijken. Slaapmuts op de kop. De ogen lijken aan de
buitenkant hermetisch gesloten te zijn door de dikke wallen die eronder hangen, maar toch komt hij steunend uit z’n bed gerollebold. De
wallen onder de ogen moeten nog wat zakken, maar dan heeft hij ook volledig zicht. Er is even tijd nodig voor dit hele proces want in de
horizontale slapende toestand zullen de onderkinnen zich wat papperig over het gezicht verdelen, en dat moet ‘s morgens natuurlijk weer
naar beneden zakken tot het wakkere peil van overdag. Hoeveel kinnen iemand ook heeft; ze moeten hun plaats wel weten. Maar als de
espresso daaraan bijdraagt, kan hij zo weer met de VVD aan tafel. Geprezen zij de Espresso!

Maar we zijn op zoek naar wildere resultaten van de espressotherapie. We gaan een deur verder. Wat zou er met Geert Wilders gebeuren
zonder koffie ‘s morgens? Me dunkt dat de gevel van de heer Wilders er na het nachtelijk bedderen wat minder steil uitziet dan de blakende
foto’s ons doen geloven. Sommige kuiven moeten het van de gel hebben, andere van een sterk bakje. Waar zou zijn haar anders nog van
overeind blijven staan? Als je op de kleur afgaat komt het zwart tot hoog bovenin. Net niet tot in de topjes, die zijn nog blond. Het zal vast
komen van het drijvend melkschuim op een diep zwarte espresso. Hij moet het toch eens helemaal zwart leren drinken, eens kijken of die
blonde topjes er dan ook afgaan...

Een zwaar bewaakte deur verder slaapt Ayaan... Als we de fysiologie van Wiegel en vooral de heer Wilders doortrekken op deze VVD-er,
dan dreigt er een rascistsich geheel te ontstaan. Alledrie hebben ze directe of historische banden met de VVD en alledrie zijn ze afkomstig
van een perifeer stukje aarde. Het ligt hier gevoelig want de streken in kwestie (resp. Twente, Limburg en Afrika) zijn niet bepaald een
solide basis voor de zelfverzekerdheid waar men in Den Haag over moet beschikken.

Als columnist en Rader Van Verborgen Verbanden loop ik het risico op een confrontatie met de AIVD als ik Ayaantje ook maar enig
misbruik van zwarte espresso ga verwijten. Lieve lezer van dit orthodoxe espresso moment; dat-doe-ik-niet. Ik ga niet zeggen dat we het
melkschuim van Wilders espresso, bij Ayaan niet constateren, alleen omdat ze niet blond besneeuwd is zoals Geert.

Nee, als we Ayaan erbij betrekken, houden we het hier niet meer met een onschuldig dagelijks espressoritueel. Hier komt het orthodox
liberisme in gevaar. Wilders kan er nog wel eens een grapje over maken, zo achter de handpalm, als ex-peetoom Josias even niet kijkt.
Maar zo licht kunnen we het niet opvatten.

Ik ga bijvoorbeeld niet zeggen dat de doop in de espresso, die Wilders als limburger en katholiek-tegen-wil-en-dank tot halfweg z’n kapsel
is aangedaan, bij Ayaan is mislukt. Ik zal niet zeggen dat de VVD gefaald heeft. Mislukt, die kerstening tot het espressogenootschap - in
tegenstelling tot de kerstening van Wilders. Iets te ver doorgeschoten in het VVD-gareel, een eigen winkeltje begonnen... Het hield niet op
bij een lichte besprenkeling van Wilders hoofdje, maar hij is rigoureus tot aan de haren ten doop gehouden. Geen gezeur: plons - hijs... en
daar staat hij weer op de kant te druipen: alleen de haartjes nog droog en blond.

Ayaan niet; is ze er helemaal in geduwd? Zij hield het haar niet droog. Iemand heeft haar laten vallen al is dat niet expres gebeurd. En daar
zanikt ze ook nooit over. Wat ze precies wil is niet duidelijk, maar ze is best blij dat ze in Nederland mag zijn, ondanks de mislukte poging
tot kerstening door de doop. Geen wonder. We hebben het goed hier met zoveel heilzame espresso’s. (Maar wie heeft haar nu per ongeluk
laten vallen? Zou ze daarom tegen die religieuze rituelen zijn?)

We zijn weer aangekomen in het eigen huis. De zaken op de W.C. zijn naar volle tevredenheid afgehandeld en de espresso staat te dampen
op het fornuis. Isss klaar...

Ik hanteer al tijden het zwarte espressoritueel. En ik wil maar niet van de blondheid afkomen. Ik heb geen enkel idee. Trouw zet ik iedere
morgen eerst de espresso op het vuur en dan voltooi ik het resterende ochtendritueel. Zouden ze er bij de VVD een geheime formule voor
hebben? Een geheim Genootschap ter Bevordering van de Boodschap van de Helende Espresso...

Voor deze columnserie heb ik een zwart-wit foto van mijzelf gemaakt, en lijk daarop redelijk niet-blond. Maar nu blijkt het ineens een
kwestie van belichting te zijn geweest, want de volgende ochtend kijk ik in de spiegel: Weer blond. Gelukkig had ik toen de perculator al op
het vuur gezet. En de cafeine die tot grote hoogte steeg, zette me aan het denken. Het werd tijd om de waarheid onder ogen te zien:
Ik ben - laten we het vriendelijk formuleren - zo’n Christen-Unie bekeerling: we doen trouwer dan trouw onze rituelen elke dag, kijken
daarna telkens weer in de spiegel voor de ultieme waarnemingstest en zakken teleurgesteld op de stoel die we al hadden klaargezet. Het is
nutteloos en toch doen we het met z’n honderdduizenden: elke morgen staan we ons voor de spiegel weer de oogleden uit de kop te knijpen,
onszelf inpeperend dat het niet om de buitenkant gaat, maar om de bewogenheid en de gesteldheid van het hart, we zetten onze
montuurloze EO-glimlach op en dopen ons wederom met de espresso. En minzaam knikken de VVD-ers ons elke ochtend toe als we ons na
het mislukte ritueel weer in de maatschappij begeven. Wij kunnen het gewoon niet, beste mensen; ze zijn superieur, die lui van VVD komaf.

En wij, wij hypereigentijdse christenen? ...als we ‘s avonds die glimlach weer afzetten komt er een vermoeid gezicht tevoorschijn. Zo suf als
ongezouten, cholesterol-arme hutspot en zo blond als koffie verkeerd. Nee, dan de fleurige blosjes van Hans Wiegel...

UITVERKOOP VAN DE KLEINE POLITIEK

BL Commentaar 20 oktober 2005 * Partijen

door Tom Zwitser

De commissaris van de koningin van Utrecht, mr B. Staal betoogde donderdag 15 september in het NRC Handelsblad
een uitbreiding van het kiessysteem. Mr. Staal wil een afschaffing van de referenda (deels vanwege het debacle van het
referendum over de EU grondwet), maar stelde voor tijdens de Tweede Kamerverkiezingen drie of vier beleidsvragen
aan de kiezer voor te leggen, waarop hij of zij zijn mening kan geven. Ook mag de kiezer behalve op een persoon, ook
op een partij stemmen. Het lijkt een zinvol voorstel en derhalve vatbaar om er een aantal vragen bij te stellen.

De vraag die naar voren komt, is of het politieke debat, voorafgaand aan de verkiezingen niet alleen maar over deze drie beleidsvragen zal
gaan. Bovendien zullen het vragen zijn die alleen met ‘ja’ of ‘nee’ beantwoord kunnen worden. Is deze mogelijkheid voor de kiezer
genuanceerd genoeg?

Wanneer het hele verkiezingsdebat slechts over drie gesloten vragen zal gaan, betekent dit weliswaar een uitbreiding van de invloed van de
kiezer op de politiek, maar het kan ook een verarming van het verkiezingsdebat opleveren. En er was al zoveel kritiek te horen op het
niveau van verkiezingsdebatten.

Mr. Staal betoogt dat de campagnes feller en duidelijker worden, maar ‘fel’ en ‘duidelijk’ kan ook worden opgevat als het kelderen van het
debatniveau. Er zal over nagedacht moeten worden om dit te voorkomen. De kiezer wil meer dan alleen drie keer een ‘ja’ of ‘nee’
antwoorden. Het gevaar bestaat namelijk ook dat de vragen door de grote fracties zo ingericht (gesteld) worden dat elke uitkomst negatief
uitpakt voor kleine en politiek incorrecte partijen als bijvoorbeeld een SGP of LPF. In de kamer mag de SGP dan een kleine fractie zijn, ze
vertegenwoordigt al lange tijd een substantieel deel van de bevolking. Hetzelfde geldt voor de LPF, al heeft deze partij een minder
partijvaste achterban. Kleine partijen zullen verstikken of zullen zich moeten overgeven aan een grote fractie om te kunnen overleven.

‘De veelheid van (kleine) politieke partijen zal verdwijnen of opgaan in een linker of rechtervleugel van de grote fracties’, aldus Staal. Dit is
een correcte voorspelling. Ook de analyse hierboven voorspelt deze tendens. De vraag is of deze kleine partijen geen andere functie vervullen
dan alleen die van de luis in de pels van grote partijen. De ervaring van de afgelopen jaren leert dat een partij als de SGP al vele jaren
geleden diverse standpunten voorstaat die breed in de samenleving leven. Zo komen echter pas tot uitdrukking wanneer dreigende globale
ontwikkelingen de Nederlandse politiek in beroering brengen. En zelfs dat moest nog door een Pim Fortuyn aangewakkerd worden. Het
enige verwijt dat men de SGP kan maken is dat ze deze standpunten niet onder de aandacht van de Pim Fortuyn kiezers hebben gebracht,
maar zich hoofdzakelijk richten op hun kerkelijke achterban.

Vele kiezers hebben een SGP stemadvies gekregen maar hebben dit stemadvies in de wind geslagen, wegens de onbekendheid met de in de
media gezichtsloze partij, terwijl ze de SGP enkel kennen als tegenstander van al teveel emancipatie.

Wanneer mr. Staal pleit voor meer structurering van de verkiezingen en tegelijk de kiezer meerdere keuzes wil voorleggen klinkt dat erg
zinvol, maar het betoog voor meer democratie zal, wanneer we niet oppassen, uitlopen op een toenemende eigentijdse, maar grillige
politieke correctheid. Dan zal er geen oog meer zijn voor de meer tijdsloze en consistente waarden die vaak in de kleine partijen te vinden
zijn.

Nu nog kunnen ook kleine partijen hun vaste posities houden dankzij jarenlang consistent beleid dat altijd wel ergens in de bevolking
respons vindt. Willen we deze vaste waarden in het politieke systeem niet verliezen, die bij nader inzien toch helemaal niet zo politiek
incorrect zijn, dan zal moeten worden voorkomen dat kleine fracties in de grote opgaan, alleen ter wille van een ‘feller’ en ‘duidelijker’
verkiezingscampagne. Want misschien is nu de vrouwenkwestie van de SGP een heikel punt, maar gezien de ontwikkeling van de afgelopen
jaren, zal het niet verrassend zijn wanneer vrouwen binnen een tiental jaren heel wat minder geëmancipeerd en carrièregericht zijn dan nu,
zonder dat dit samengaat met een ‘minderwaardigheid van de vrouw’ of gelijksoortige oordelen die vanuit feministisch/humanistische hoek
over de SGP worden uitgegoten.

RADIO 4 UIT DE ETHER?

bitterlemon.eu - RADIO 4 UIT DE ETHER?

door Tom Zwitser, 17 oktober 2005

Het gerucht gonst al een paar dagen door Hilversum, en vanuit daar ook door de rest van het land: Radio 4 - de enige
klassieke muziekzender in de ether - moet plaats maken voor een "jongeren" muziekzender. Radio 4 blijft uiteraard
prima te ontvangen door de kabel. Op de frequentie van radio 4 komt een jongerenzender, gesteund door BNN. Aldus
een besluit van de wijze programmaraad in Hilversum. En de staatssecretaris kan/mag hier "niks" tegen doen.

Wat zal hier nu weer achter zitten? Zijn alle bejaardentehuizen inmiddels op de kabel aangesloten en zijn de targets daarmee gehaald?
Verhuist radio 4 daarom naar de kabel? Is het een straf voor radio 4 omdat ze geen jongeren onder de luisteraars hebben? (Wat niet waar
is...)

Wanneer u een beter beeld wilt hebben van een gemiddeld luisterpubliek bij radio 4, neem dan eens een kijkje op het radio 4 forum, waar
inmiddels de protesten toestromen. Radio 4 is noodzakelijk op de kabel en noodzakelijk voor heel veel mensen op weg, in de keuken of
tijdens de studie. Tsja, die laatste groep bestond toch niet? Toch wel, en die is groter dan menigeen denkt. Nog steeds is een substantiële
groep studenten hard bezig met het niet-intellectuele deel van studeren en dat is sozen, lallen, af en toe tentamentje doen na een nacht
doorzakken etc. Maar er is een snel groeiende groep jongeren die de klassieke muziek ontdekt als prettige studiestimulator. Klassieke
muziek is hot. De grote groep mensen die altijd alle muziek wel leuk vond, ontdekken dat het tijdens of vlak voor het studeren zelfs
stimulerend is. En wat wil je, mensen die geen stilte gewend zijn en gewoon waren om tijdens het studeren trance of hiphop, R&B te
draaien, omdat ze dat nu eenmaal de juiste muzieksoort vonden, ontdekken ineens dat studeren beter gaat met Bach of Mozart. Maar
afgezien van deze opkomende hotness van de klassieken bij de jeugd; waarom? Waarom in vredesnaam?

H. J. A. Hofland beschreef vrijdag 14 oktober in het NRC Handelsblad het besluit als dat van een barbaarse actiegroep, die in Hilversum
maar even een paar noten van Eine Kleine Nachtmusik hoeven te horen en ze trekken hun revolver.

Mijns inziens wordt dit allemaal voor de jeugd gedaan. Men deelt de ether niet gewoon in naar wat de mensen willen horen, men is ronduit
agressief naar alles wat niet des jeugds is. Dankzij Classic FM kon bijvoorbeeld een steeds groter wordende groep kennismaken met de
klassieke muziek op de manier van een hitradio. Korte stukken, liefst gespeeld of gezongen door idolen in de klassiek muziek. Maar Classic
FM overleefde de veiling van de etherfrequenties niet. En na het wegvagen van Classic FM mag Radio 4 blijkbaar ook moven.

Nu men in Hilversum kennelijk te horen heeft gekregen dat alle bejaardentehuizen inmiddels op de kabel zijn aangesloten en ze daarbij het
dappere besluit hebben genomen dat er behalve bejaarden verder niemand naar luistert, moet radio 4 ook maar weg. Zet maar op de
kabel.

Marc Wielaert, NPS programmamaker voor radio 4 benadrukt maandag 17 oktober in het NRC ook nog de brede oriëntatie van radio 4.
Hij noemt de aandacht voor wereldmuziek 's avonds na half elf en de noodzaak om zich blijvend te oriënteren op wat er in de vernieuwende
kant van de klassieke muziek gebeurt. Dit is een brede opvatting van klassieke muziek, maar het lijkt me een nuttig gebruik om steeds te
blijven volgen wat er aan muziek wordt gemaakt, niet alleen Europees, maar vooral wereldwijd. Dit doet geen enkele radiozender. En -
laten we eerlijk zijn - behalve de opmars van de klassieke muziek, is de wereldmuziek al jaren een genre waarin veel festivals georganiseerd
worden en wat daarnaast ook via de radio altijd al veel beluisterd is.

Ik kan u een voorbeeld geven van de opmars van de klassieke muziek. Het is er natuurlijk maar eentje, maar voor mij staat ze symbool
voor de opmars.

In de bus naar huis zit ik met veel andere studenten een beetje naar buiten te staren en tussentijds te luisteren naar de gesprekken van
mensen die wel het geluk hebben het hele kwartier in de bus te mogen doorbrengen met iemand die ze kennen. Drie jongens die net uit hun
colleges komen, staan al de hele tijd een beetje te kletsen in het harmonicagedeelte wanneer ik van een van de jongens een zin opvang "Ja,
klassiek is best cool" En ze praten verder over de voordelen van klassieke muziek. Hij keek er serieus bij. Hij keek erbij alsof hij iets toegaf,
een bekentenis. En die bekentenis staat niet alleen. Je kunt het onder jongeren vaker horen. Die bekentenis gaf mij moed. Je mag weer
zeggen dat klassieke muziek cool is. Nu hoeft het van mij helemaal niet cool te zijn. Ik zal deze muziek oneindig interessanter blijven vinden
dan andere, nog coolere muziek. Maar het is niet meer een beeld van de nerd-achtige uitzondering die met de ogen dicht en de vingertoppen
tegen elkaar op een zolderkamer naar Bach luistert. Al heb ik persoonlijk weinig op die types tegen.

En nu we het er toch over hebben wat de lieve jeugd wil, mogen we gelijk wel eens kijken wat ze zelf door de media voorgeschoteld krijgen.
In plaats van radio 4 wordt er een zender onder auspiciën van BNN neergezet. BNN, de jongerenzender. De zender die doet waar de jeugd
van droomt.

Zolang BNN blijft bestaan, hoeft Balkenende van mij over geen enkele waarde te praten. Laat hij eerst maar eens wat normen in
ogenschouw nemen. De nieuwe hitserie van BNN heet namelijk Spuiten en Slikken. En dat is geen ziekenhuissoap. Dat is een serie waarin
breeduit geëxperimenteerd wordt met pornografie en hedonisme. Goedbetaalde Hilversumse BNN-ers buiten zo onze jeugdige cq.
menselijke zwakheden uit door alles opener dan openlijk op de buis te gooien. Zwakheden? Neeeeeej, geen zwakheden, geen uitbuiting. Hier
leeeeeeeeren jongeren van. En het is nog leuk ook! Een quote uit hun eigen promotie van dit programma:

"Een lijntje coke, een kwak sperma en een zooi hitsige gays: het werd gisteren beproefd, getest en besproken in Spuiten en Slikken."
Dit is misbruik. Dit is geen subtiele verleiding meer. Behalve dat jongeren een uur hoog geconcentreerd hedonisme voor de kop gesmeten
krijgen, wordt hier een wereld van genietingen voorgesteld die zo irreëel is dat de korte lontjes op straat en de middelvingers in het verkeer
eerder met zwaarder geschut worden voortgezet dan dat ze gaan verdwijnen. Hier draait alles immers om de bevrediging die altijd moet
kunnen plaatsvinden en de extase die zolang mogelijk moet kunnen duren. Je gaat jezelf toch niet de hele dag in de hand houden; je wilt
jezelf toch gewoon kunnen verliezen, de hele dag door? En wanneer anderen dit niet willen Slikken kunnen ze Stikken!

Reductio ad absurdum: Het adagium van de jeugd schijnt heilig te zijn. Nee, men zou eerder op zoek moeten gaan naar een evenredige
verdeling van muziekzenders zoals dat in een normale democratische samenleving zou moeten gebeuren. Evenredig naar interesse, want
niet alleen bejaarden luisteren naar klassieke muziek. Oudere mensen hebben vaak het geld om én naar de radio te luisteren, én cd's te
kopen én naar concerten te gaan. Studenten en andere jongeren onder de 40 hebben wel geld voor een radio, maar slechts af en toe voor
een cd en nog zeldzamer geld om naar een concert te gaan. Deze mensen zijn namelijk nog bezig met hun studie en als ze werken, lossen ze
hun hypotheek en eventuele studiekosten af. En dan heb je nog de mensen die kinderen hebben. Ook deze zijn er nog. Die hebben een druk en
duur leven en zijn vaak afhankelijk van de autoradio. Voor hen een van de weinige momenten dat ze even alleen zijn.

De klassieke muziek is springlevend en het is absurd om radio 4 eraf te halen en in de kabel op te sluiten. In Hilversum zouden men zich
eens wat minder moeten voorstellen of indenken wat de jeugd zoal leuk vindt, want het leukheidsoordeel van de jeugd revolteert elke
minuut van de dag.